Carmina Burana is veel meer dan het spectaculaire koorwerk van Carl Orff. Achter deze naam schuilt de Codex Buranus, een fascinerende middeleeuwse verzameling van satirische, religieuze en wereldlijke teksten, deels met muziek overgeleverd. In dit artikel belichten we het handschrift, zijn ontstaanscontext en onze keuze voor de historische uitvoering van René Clemencic, die deze liederen opnieuw tot leven bracht.
In 1803 ontdekte Johann Christoph von Aretin in de benedictijnerabdij Benediktbeuern in Beieren een handschrift, bestaande uit 112 perkamenten folia met een verzameling van gedichten over zeer uiteenlopende onderwerpen. Het handschrift werd bekend onder de naam Codex Buranus of Carmina Burana.
De meeste gedichten zijn geschreven in het Latijn, maar ook het Middelhoogduits komt voor, naast enkele strofen Oudfrans en Occitaans. Een vijftigtal liederen zijn voorzien van een melodie, genoteerd in neumen boven de tekst, zonder aanwijzing van toonhoogte. Dankzij Walther Lipphardt konden ze worden gereconstrueerd en werden ze door Michael Korth en René Clemencic uitgegeven. Vanaf 1975 realiseerde deze laatste samen met zijn ensemble Clemencic Consort een plaatopname, die uiteindelijk vijf langspeelplaten omvatte en die vanaf 1990 ook als CD-box op de markt werd gebracht.
In 1937 schreef Carl Orff (1895-1982) eigen muziek bij een aantal liederen uit het manuscript. Aanvankelijk gecomponeerd voor solisten, koor, twee vleugelpiano’s en slagwerk, herwerkte Orff later de partituur voor een symphobieorkest.
Hoewel ondertussen meerdere ensembles de Carmina uitbrachten in hun middeleeuwse versie, hebben wij toch gekozen voor René Clemencic (1928-2022) als onze referentie voor de teksten en de muziekuitvoeringen (Harmonia Mundi HMA 190336.38 Carmina Burana. Version originale).Onze aanwezigheid in het Memlingmuseum/Brugge op 30 juli 1981 in het kader van Musica Antiqua, toen René Clemencic een aantal Carmina uitvoerde, is zeker niet vreemd aan onze keuze, maar ook de levendige uitvoeringen, het gebruik van een uitgebreid instrumentarium met veel inbreng van allerlei slagwerk deden ons voor deze oudere opname kiezen.
Het romantische beeld als zou het handschrift een liedboek zijn, dat samengesteld werd door rondtrekkende vaganten, goliarden en studenten is ondertussen achterhaald. Wanneer een auteur en/of een bron kan worden geïdentificeerd, wijst dit meestal op geleerden en geestelijken. Het handschrift is zorgvuldig opgesteld, te mooi en in zo’n goede staat, om uit het bezit van een rondtrekkende vagant te stammen. Ook wijst het gebruik van het Latijn, de kennis van de klassieke literatuur en mythologie erop dat de auteurs geen onbemiddelde, dronken zwervers waren. Het ontstaan is vermoedelijk te situeren rond 1220/30 met toevoegingen tot in de 14de eeuw.
Uit de ganse set kozen wij zeven teksten die een caleidoscopisch beeld geven van de verzameling met morele en satirische gedichten, liefdeslyriek, gedichten rond drank en spel en religieuze teksten:
– Carmen 11 In terra summus rex
– Carmen 15 Ave Maria, gratia plena
– Carmen 18 Ave, domina mundi
– Carmen 52 Nomen a sollempnibus
– Carmen 73 Clauso Chronos
– Carmen 196 In taberna quando sumus
– Carmen 200 Bacche bene venies
Het handschrift bevat ook acht miniaturen, zorgvuldig getekend, maar onvolledig ingekleurd.
1. Rad van fortuin 2. Twee natuurzichten 3. Een jongen geeft bloemen aan een meisje 4. Dido en Aeneas: de zelfmoord van Dido en de afvaart van Aeneas 5. Vier drinkende figuren 6. Twee tafels waarop met teerlingen wordt gespeeld 7. Twee personen die backgammon spelen 8. Twee schaakspelers
En om het af te leren kan u hier nog eens naar het overbekende ‘O Fortuna’ van Carl Orff luisteren.
Een reactie achterlaten